آیا انسان در انجام اعمال خود مجبور است یا اختیار دارد؟

صفحه اصلی  » اعتقادات » دین شناسی » اعمال و رفتار و کردار

۱- در این مساله ابن بابویه (رحمه اللَّه علیه) می گوید:
اعتقاد ما در این باب، همان قول امام صادق علیه السّلام است که فرمودند: « نه جبر‏ است و نه تفویض، بلکه امرى است میان دو امر. بطوری که در ادامه نیز شخصى پرسید این امر میان دو امر چیست؟ امام فرمودند: این مثل آنست که تو مردى را مصمّم بر انجام معصیتى می بینی لذا او را از انجام معصیت منعش می کنى ولی او در آن معصیت باز نایستاده باشد، پس تو او را بحال خود واگذارده باشى و او آن معصیت را کرده باشد؛ پس، در آن حالی که حرف شما را قبول ننمود و تو او را واگذاردى بدین معنا نیست که تو آن کسى هستی که او را مجبور بمعصیت نمودی» (۱). واللَّه اعلم‏
به عبارتی؛ این امر یعنی اینکه خداوند همه انسانها را بر افعال خود قادر نموده و متمکن نموده است و از طرفی هم با دستوراتی که فرستاده انسانها را محدود نموده است به حدودی مانند منع کردن آنان از انجام معصیت و ترساندن شان از نتایج اعمال زشت ( وعد و وعید).

۲- خداوند انسان را به حال خود رها نکرده و او را به خود واگذار ننموده تا هر چه را بخواهد، همان گونه که دوست دارد و هواى نفس او فرمانش مى دهد، همان را انجام دهد، 
بلکه خداوند بوسیله انبیاى خود راهنمایى اش کرده، هم راه ایمان قلبى به حق را به او نشان داده و هم روش عمل شایسته سودمند جسمانى را به او نموده و هم از اعمال زیانبار آگاهش ساخته است . 
او اگر از هدایت خدا پیروى کند و یک گام در صراط مستقیم الهى پیش رود، خداوند دستش را گرفته و ده گام جلوترش مى برد، سپس به خاطر آثار عملش در دنیا و آخرت هفتصد برابر پاداشش مى دهد، و خداوند به مقتضاى حکمت و سنت خویش براى هر کس بخواهد مى افزاید. 
راستى اگر امداد الهى نبود، و بندگان خدا توان جسمى و فکرى خویش و امکانات آماده و مسخر این عالم را از خداى سبحان نداشتند، نه مومن ره یافته مى توانست عمل صالح و شایسته انجام دهد، و نه کافر گمراه توان اقدام زیانبار فاسد را داشت ، 
راستى اگر خداوند یک لحظه عطاى خود را از انسان سلب کند، حتى اگر جزء کوچکى از آن باشد: بینایى ، سلامت ، عقل و اندیشه و… چه مى تواند بکند؟ 
بنابراین ، انسان هر چه مى کند به اختیار خود و به وسیله ابزارى است که خداوند به او بخشیده است . 
پس ، انسان در انتخاب مختار و در اکتساب وامدار است . 

۳- آرى ، انسان در این عالم خودکار محض نیست ، همان گونه که مجبور صرف هم نیست. نه همه کارها به او واگذار شده و نه بر کارى (که انتخاب مى کند) مجبور است ، بلکه امرى است میان دو امر (= امر بین امرین )، و این همان مشیت خدا و سنت و قانون او درباره افعال بندگان است.

پی نوشت ها:
(۱) بحار، ج ۵، ص ۵۹، حدیث ۱۰۹
برگرفته از الاعتقادات، شیخ صدوق، ص ۱۹

برچسب

ادامه مطلب + منبع

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *