آیا شرب خمر، در غیر وقت نماز جایز است؟

سوره نساء/ آیه ۴۳: «یَأَیهَُّا الَّذِینَ ءَامَنُواْ لَا تَقْرَبُواْ الصَّلَوهَ وَ أَنتُمْ سُکَارَى‏…»

بر اساس آیه فوق ممکن است این شبهه پیش بیاید که مفهوم آیه این است که نوشیدن شراب تنها در صورتی حرام است که مستی آن تا وقت نماز ادامه پیدا کند، در غیر این صورت می توان شراب نوشید. اما باید دانست که شراب در همه شریعت ها حرام بوده و در اسلام نیز شراب هیچ گاه و در هیچ شرایطی حلال نبوده تا بعدا یا تحت شرایط دیگر حرام شود. تنها نکته ای که وجود دارد این است که حرمت شراب تدریجی بوده است. ابتدا به صورت مجمل و بعد با وضوح بیشتر و در نهایت با تاکید زیاد بیان شد.[۱]

اسلام براى پیاده کردن بسیارى از احکام خود، از روش “تدریجى” استفاده کرده، مثلا همین مسئله تحریم مشروبات الکلى را در چند مرحله پیاده نموده است، نخست آن را به عنوان یک نوشیدنى نامطلوب و نقطه مقابل رزقا حسنا[۲] (نحل- ۶۷) سپس در صورتى که مستى آن در حال نماز باشد، جلوگیرى کرده (آیه مورد بحث) و بعد منافع و مضار آن را با هم مقایسه نموده و غلبه زیان هاى آنرا بیان کرده است.[۳] (بقره- ۲۱۹) و در مرحله آخر نهى قاطع و صریح از آن نموده است[۴] (مائده- ۹۰).[۵]

اما توجه به این نکته مهم است که قبل از نزول این آیه دو آیه دیگر نازل شد که از آنها حرمت شراب برداشت می شود:
۱٫ آیه ۳۳ سوره اعراف: «قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبىّ‏َِ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنهَْا وَ مَا بَطَنَ وَ الْاثْمَ وَ الْبَغْىَ بِغَیرِْ الْحَقّ‏…[۶]»
۲٫ آیه ۲۱۹ سوره بقره: «یَسَْلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ  قُلْ فِیهِمَا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُمَا أَکْبرَُ مِن نَّفْعِهِمَا…[۷]»
در آیه دوم، آمده که در خمر(شراب)، “اثم کبیر” است. و در آیه اول آمده که خداوند “اثم” را حرام کرده است. از ترکیب این دو آیه حرام بودن شرب خمر به سادگی برداشت می شود..[۸] در واقع خداوند ابتدا شراب را در ضمن عنوان اثم که عنوانى است عام تحریم کرده، و پس از آن طی مراحلی با وضوح بیشتر حرمت آنرا اعلام کرده است.[۹] چرا که عرب جاهلی علاقه بسیاری به شراب داشت و منع یکباره شراب ممکن بود باعث شود آنها از اسلام رویگردان شوند، بنابراین خداوند طبق برنامه ای ابتدا بصورت اشاره حرمت شراب را بیان و پس از آن بصورت علنی تر در آیه ۹۰ سوره مائده«یَأَیهَُّا الَّذِینَ ءَامَنُوا إِنَّمَا الخَْمْرُ وَ الْمَیْسرُِ وَ الْأَنصَابُ وَ الْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّیْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُون[۱۰]» به حرمت آن تاکید نمود. در واقع این آیه تنها تاکیدی بر حرمت خمر است نه نشانگر آغاز حرمت خمر.

اما آیه مورد بحث بخاطر شأن نزولی که دارد، به این مضمون نازل شده است. این آیه درباره بعضى اصحاب است که شراب نوشیده، مست در نماز حاضر مى ‏شدند و متوجه نبودند چند رکعت نماز خواندند و چه مى ‏گویند؛ در نتیجه این آیه نازل شد.[۱۱] در واقع این آیه بخاطر اتفاقی که در میان اصحاب هنگام نماز افتاده خواسته تنها مستی در حال نماز را بیان کند و تنها در مورد غیر نماز سکوت کرده است نه اینکه آنرا جایز دانسته،[۱۲] زیرا چنانچه اشاره شد شرب خمر از قبل از این آیه هم حرام بوده است.

البته برخی مقصود از سکر را در این آیه خواب آلودگی دانسته اند، نه مستی حاصل از نوشیدن شراب. روایتی از امام باقر علیه السلام موید این نظر است که فرمود:” در حالتى که کسل هستید یا چرت ‏آلود یا سنگین، مشغول نماز نشوید؛ زیرا خداوند مؤمنان را از نماز خواندن در حال مستى نهى کرده است”[۱۳]

بنابراین شرب خمر از همان ابتدای نزول حرام بوده فقط خداوند برای بیان حرمت آن شیوه تدریجی را بکار بسته، اما در تمام مراحل آن به حرمت شراب اشاره شده است، تنها در نوع بیان این حرمت به مرور وضوح و تاکید بیشتری بکار رفته است. از اشاره به اثم بودن شراب شروع کرده تا به دستور اجتناب از آن رسیده است.

پی نوشت:
[۱] . تفسیر نمونه، دار الکتب الإسلامیه ، تهران، ۱۳۷۴، ج‏۵، ص: ۷۱
[۲] . وَ مِنْ ثَمَراتِ النَّخیلِ وَ الْأَعْنابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَکَراً وَ رِزْقاً حَسَنا…
[۳] . یَسَْلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ  قُلْ فِیهِمَا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُمَا أَکْبرَُ مِن نَّفْعِهِمَا…
[۴] . ْ إِنَّمَا الخَْمْرُ وَ الْمَیْسرُِ وَ الْأَنصَابُ وَ الْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّیْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُون.
[۵] . تفسیر نمونه، ج‏۳، ص: ۳۹۶
[۶] . بگو جز این نیست که پروردگارم زشتکارى‏هاى آشکار و پنهان و گناه و افزونجویى ناروا را حرام کرده است.
[۷] . از تو درباره شراب و قمار مى‏پرسند، بگو در این دو، گناهى بزرگ و سودهایى براى مردم (نهفته) است. امّا گناه آنها از سود آنها بزرگ‏تر است.
[۸] . ترجمه تفسیر المیزان، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسین حوزه علمیه، قم،۱۳۷۴، ج‏۴، ص: ۵۷۳
[۹] . ترجمه تفسیر المیزان، ج‏۶، ص: ۱۷۴
[۱۰] . اى مؤمنان! جز این نیست که شراب و قمار و انصاب و ازلام، پلیدى (و) کار شیطان است پس، از آن‏ها دورى گزینید باشد که رستگار گردید.
[۱۱] . اسباب النزول(ترجمه علیرضا ذکاوتی)، تهران، نشر نی، ۱۳۸۳،ص: ۸۲
[۱۲] . تفسیر نمونه، ج‏۵، ص: ۷۱
[۱۳] .  ترجمه تفسیر المیزان، ج‏۴، ص: ۵۷۳؛ تفسیر نمونه، ج‏۳، ص: ۳۹۷

برچسب

ادامه مطلب + منبع

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *