حجامت در اسلام

اهمیّت حجامت

فهرست این نوشتار:

۱٫ در روایتى صحیح مى‌خوانیم که امام صادق علیه السلام فرمود: «دارو و درمان چهار چیز است: حجامت، چکاندن دارو در بینى، حقنه کردن، قى کردن».[۱] 
۲٫ از امام باقر علیه السلام روایت شده است که فرمود: «هر بیمارى براى رسول خدا صلى الله علیه و آله بروز مى‌کرد به حجامت پناه مى‌برد».[۲] 
۳٫ از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمود: «جبرئیل براى حضرت رسول صلى الله علیه و آله مسواک وحجامت را به ارمغان آورد».[۳] 

زمان مناسب براى حجامت

۱٫ در حدیث است که امام صادق علیه السلام بعد از نماز عصر حجامت مى‌کردند.[۴] 
۲٫ از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمود: «حجامت را در آخر روز به جا آورید».[۵] 
۳٫ در روایتى آمده است: بسیار اتّفاق مى‌افتاد که حضرت رضا علیه السلام در اثناى شب احساس مى‌کرد که خون اضافه دارد، همان زمان حجامت مى‌کرد.[۶] 
۴٫ از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمود: «بهتر است در ماه رمضان در شب حجامت کنند».[۷] 
۵٫ از امام کاظم علیه السلام روایت شده است که فرمود: «هر کس مى‌خواهد حجامت کند، روز شنبه حجامت کند».[۸] 
۶٫ در حدیث است که حضرت صادق علیه السلام بر گروهى که حجامت مى‌کردند عبور کرد فرمود: «چه مى‌شد اگر این کار را تا عصر روز یکشنبه به تأخیر مى‌انداختید که درد را بیشتر از بدن مى‌کشد».[۹] 
۷٫ از امام کاظم علیه السلام روایت شده است که فرمود: «حجامت کردن در روز یکشنبه، دواى هر دردى است».[۱۰] 
۸٫ از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمود: «حجامت ما در روز یکشنبه و حجامت شیعیان ما در روز دوشنبه است».[۱۱] 
۹٫ در حدیثى دیگر فرمود: «حضرت رسول صلى الله علیه و آله عصر روز دوشنبه حجامت مى‌کرد وبه حجامت‌کننده به عنوان اجرت، گندم مى‌داد».[۱۲] 
۱۰٫ نیز در روایتى فرمود: «حضرت رسول صلى الله علیه و آله روز دوشنبه بعد از عصر حجامت مى‌کرد ومى‌فرمود: حجامت در آخر روز دوشنبه، درد را از بدن مى‌کشد».[۱۳] 
۱۱٫ از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمود: «روز سه شنبه روز خون گرفتن است».[۱۴] 
۱۲٫ در حدیثى مى‌خوانیم که حضرت رسول صلى الله علیه و آله فرمود: «هر کس در روز سه‌شنبه هفدهم یا چهاردهم یا بیست ویکم ماه حجامت کند، از همه دردها در آن سال شفا پیدا مى‌کند».[۱۵] 
۱۳٫ در حدیث است که کسى مشاهده کرد امام هادى علیه السلام در روز چهارشنبه حجامت مى‌کند. عرض کرد: اهل مکّه ومدینه از حضرت رسول صلى الله علیه و آله روایت کرده‌اند که هر کس در روز چهارشنبه حجامت کند ومبتلا به پیسى شود، کسى را جز خود ملامت نکند. حضرت فرمود: این روایت جعلى است ونقل‌کنندگان آن «دروغ مى‌گویند».[۱۶] 
۱۴٫ از حضرت رضا علیه السلام روایت شده است که فرمود: «هر کس در چهارشنبه آخر ماه براى ردّ بر کسانى که فال بد مى‌زنند حجامت کند، از هر بلایى محفوظ مانده ومحلّ حجامتش سبز نشود».[۱۷] 
۱۵٫ در حدیثى دیگر فرمود: «هر کس در ابتداى روز پنجشنبه آخر ماه حجامت کند، دردها را از بدنش مى‌کشد».[۱۸] 
۱۶٫ از امام کاظم علیه السلام روایت شده است که فرمود: «روز پنجشنبه حجامت کنید».[۱۹] 
۱۷٫ از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمود: «در روز پنجشنبه خون در محلّ حجامت جمع مى‌شود وبه هنگام ظهر در بدن متفرّق مى‌شود؛ بنابراین، پیش از ظهر حجامت کنید».[۲۰] 
۱۸٫ در روایتى معتبر آمده است که امام کاظم علیه السلام در روز چهارشنبه حجامت کرد تب برطرف نشد، لذا در روز جمعه حجامت کرد وتب برطرف شد.[۲۱] 
۱۹٫ در حدیثى مى‌خوانیم که امام کاظم علیه السلام فرمود: «هر کس در نخستین سه‌شنبه آذرماه رومى (که مصادف با اوّل بهار است) حجامت کند، باعث صحّت بدن او مى‌شود».[۲۲] 
۲۰٫ ودر روایتى دیگر فرمود: «در روز هفتم ماه حزیزان رومى که در اوایل تابستان است حجامت کنید، اگر نشد در چهاردهم آن ماه».[۲۳] 

 

(توضیح اینکه: مفهوم روایات بالا این است که حجامت کردن در هر یک از روزهاى هفته، تأثیر خاصّى دارد).

 

اوقات نامناسب

 

۱٫ در روایتى آمده است که هرگاه روز چهارشنبه قمر در عقرب باشد نباید حجامت کرد.[۲۴] 
۲٫ در حدیث است که پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله از حجامت کردن در روز چهارشنبه نهى کرد.[۲۵] 
۳٫ در حدیثى مى‌خوانیم که امام صادق علیه السلام از حجامت کردن در هنگام ظهر روز جمعه نهى کرد.[۲۶] 
۴٫ در حدیثى دیگر فرمود: «هر کس در ظهر روز جمعه حجامت کند وبلایى به او برسد، کسى را جز خود ملامت نکند».[۲۷] 
۵٫ نیز در روایتى فرمود: «حجامت در روز شنبه باعث ضعف مى‌شود».[۲۸] 

توجّه

 

روایاتى که زمان‌هاى مناسب ونامناسب حجامت را بیان کرده، هیچ‌کدام جنبه لزوم ووجوب ندارد بلکه روایاتى که سفارش به حجامت کرده، جنبه استحباب وروایات نهى‌کننده، جنبه کراهت دارد؛ بنابراین، حجامت در هر زمان وساعتى از شبانه روز جایز است؛ هر چند ممکن است در برخى روزها یا ساعات بهتر باشد. ازاین‌رو، در روایتى از امام صادق علیه السلام مى‌خوانیم که فرمود : «آیه الکرسى را بخوان ودر هر روزى که بخواهى حجامت کن».[۲۹] 

ودر حدیث دیگرى آمده است: کسى امام کاظم علیه السلام را دید که در روز جمعه حجامت مى‌کند. عرض کرد: فدایت شوم روز جمعه حجامت مى‌کنى؟ فرمود : «هر زمان خون اضافه داشتى، خواه شب باشد یا روز، آیه الکرسى را بخوان وحجامت کن».[۳۰] 
ودر روایت است که کسى به امام صادق علیه السلام عرض کرد: مردم حجامت در روز شنبه وچهارشنبه را بد مى‌دانند (نظر شما چیست؟) فرمود: «حضرت رسول صلى الله علیه و آله فرمود: انسان هر زمان با اضافه خون روبه‌رو شد، باید همان وقت حجامت کند تا منتهى به مرگش نشود».[۳۱] 
نتیجه اینکه تعارضى بین روایات مورد بحث وجود ندارد.

 

محلّ حجامت

 

.۱٫ از حضرت صادق علیه السلام روایت شده است که فرمود: «حضرت رسول صلى الله علیه و آله در قسمت سر ومیان هر دو کتف ودر پشت گردن، حجامت مى‌کرد. یکى را نافعه (سودمند) ودیگرى را مغیثه (به فریادرسنده) وسومى را منقذه (خلاص‌کننده از بلاها) مى‌نامید».
در روایتى دیگر فرمود: «منقذه آن است که از سر بینى به سمت بالا یک وجب کرده، به هر جا که رسید همان‌جا را حجامت کنید».[۳۲] 
۲٫ از حضرت رسول صلى الله علیه و آله روایت شده است که فرمود: «حجامت در گودى پشت سر، موجب غلبه فراموشى است».[۳۳] 
۳٫ از حضرت صادق علیه السلام روایت شده است که فرمود: «حجامت سر به فریاد رسنده وبراى هر دردى جز مرگ، مفید است؛ بنابراین، از دو طرف ابرو بهسمت پشت سر یک وجب کرده وآنجا را که هر دو انگشت به هم مى‌رسد حجامت کنید».[۳۴] 
۴٫ در حدیثى از امام صادق علیه السلام مى‌خوانیم که پیامبر خدا صلى الله علیه و آله نخست پشت گردن را حجامت مى‌کرد، سپس جبرئیل بر آن حضرت نازل شد وبه وى امر کرد 
که میان دو کتف را حجامت کند.[۳۵] 
۵٫ در روایتى آمده است که امام جواد علیه السلام طبیبى طلبید واز وى خواست که رگ کف دستش را بگشاید.[۳۶] 

 

آداب حجامت

آداب قبل از حجامت

۱٫ از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمود: «مبادا ناشتا حجامت کنید، بلکه اندک چیزى بخورید که خون بیشترى از بدن بیرون آید وقوّت بدن بیشتر شود، زیرا هرگاه پس از غذا خوردن حجامت کنید، خون بدن جمع شده وخون فاسد را بیرون مى‌کند واگر قبل از خوردن غذا حجامت کند، خون سالم بیرون رفته وخون فاسد در بدن مى‌ماند».[۳۷] 
۲٫ در کتاب فقه الرّضا آمده است که هرگاه قصد حجامت کردى چهار زانو نزد حجامت‌کننده بنشین واین دعا را بخوان: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ. اَعُوذُ بِاللهِ الْکَریمِ فی حِجامَتی مِنَ الْعَیْنِ فِى الدَّمِ وَمِنْ کُلِّ سُوءٍ وَاَعْلالٍ وَاَمْراضٍ وَاَسْقامٍ وَاَوْجاعٍ وَاَسْأَلُکَ الْعافِیَهَ وَالْمُعافاهَ وَالشِّفاءَ مِنْ کُلِّ داءٍ.[۳۸] 

 

آداب هنگام حجامت

همان‌گونه که در حدیثى از امام صادق وامام کاظم علیهما السلام گذشت، خواندن آیه الکرسى به هنگام حجامت کردن سفارش شده است.[۳۹] 
۲٫ در کتاب مکارم الأخلاق آمده است: «هرگاه حجامت کردى وخون از محلّ حجامت خارج شد، قبل از آنکه بر زمین بریزد این دعا را بخوان: بِسْمِ اللهِ الرَّحمـنِ الرَّحیمِ، اَعُوذُ بِاللهِ الْکَریمِ فی حِجامَتی، مِنَ الْعَیْنِ فِى الدَّمِ وَمِنْ کُلِّسُوءٍ[۴۰] ، زیرا هنگامى که این دعا را بخوانى همه خیرات را جمع کرده‌اى، چون خداوند متعال در قرآن مجید فرماید: (وَلَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَمَا مَسَّنِىَ السُّوُءُ)».[۴۱] 
۳٫ از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمود: «هنگامى که حجامت کردى وخون از محلّ حجامت بیرون آمد، پیش از آنکه حجمه[۴۲] را بریزند بگو: بِسْمِ اللهِ الرَّحمـنِ الرَّحیمِ، اَعُوذُ بِاللهِ الْکَریمِ فی حِجامَتى مِنَ الْعَیْنِ فِى الدَّمِ وَمِنْ کُلِّ سُوءٍ».[۴۳] 

 

آداب پس از حجامت

۱٫ در حدیث است پس از آنکه امام صادق علیه السلام حجامت کرد، سه دانه قند با نبات طلبید وتناول کرد وفرمود: «خونى صاف تولید وحرارت را قطع مى‌کند».[۴۴] 
۲٫ در حدیث است که زید شحام مى‌گوید خدمت امام صادق علیه السلام بودم که حجّام را طلبید وفرمود: «محجمه خود را بشوى وآویزان کن!» سپس انارى تناول فرمود وحجامت کرد. پس از حجامت، انار دیگرى تناول کرد وفرمود : «خوردن انار در این وقت، صفرا را فرو مى‌نشاند».[۴۵] 
۳٫ در روایتى مى‌خوانیم که امام صادق علیه السلام فرمود: «حضرت رسول صلى الله علیه و آله پس از حجامت با آب سرد غسل مى‌کرد تا حرارت خون فرو نشیند».[۴۶] 
۴٫ از امام هادى علیه السلام روایت شده است که فرمود: «انار شیرین بعد از حجامت، خون را ساکن وصاف مى‌کند».[۴۷] 
۵٫ در حدیثى مى‌خوانیم که امام باقر علیه السلام از ابوبصیر پرسید: مردم پس از حجامت چه مى‌خورند؟ گفت: برگ کاسنى وسرکه. حضرت فرمود: «اشکالى ندارد».[۴۸] 

 

فواید حجامت

۱٫ از حضرت على علیه السلام روایت شده است که فرمود: «حجامت، بدن را صحیح وسالم وعقل را تقویت مى‌کند».[۴۹] 
۲٫ از رسول خدا صلى الله علیه و آله روایت شده است که فرمود: «اگر در چیزى شفا باشد، در شیشه حجّام و خوردن عسل است».[۵۰] 
۳٫ نیز در حدیثى فرمود: «حجامت، عادت پسندیده‌اى است که دیده را جلا مى‌دهد ودردها را از میان مى‌برد».[۵۱] 
۴٫ در حدیثى دیگر فرمود: «هر کس به نخستین حجمه‌اى که از خون او بریزند نگاه کند، تا حجامت بعدى از درد چشم امان مى‌یابد».[۵۲] 
۵٫ و در گفتارى فرمود: «حجامت انسان را از سردرد، دندان درد، خوره، دیوانگى وپیسى شفا مى‌بخشد».[۵۳] 
۶٫ از امام باقر علیه السلام روایت شده است که فرمود: «حجامت سر شفاى همه دردها جز مرگ است».[۵۴] 
۷٫ از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمود: «حجامت سر براى بیمارى‌هاى دیوانگى، خوره، پیسى ودندان درد سودمند است».[۵۵] 
۸٫ در حدیثى دیگر فرمود: «حجامت سر براى تاریکى چشم ودرد سر وجلوگیرى از پرخوابى مؤثّر است».[۵۶] 
۹٫ کسى از درد جگر به امام صادق علیه السلام شکایت کرد. حضرت به وى سفارش کرد پایش را فصد کند (رگ بزند). کسى دیگر از خارش بدن شکایت کرد. حضرت فرمود: «سه مرتبه هر دو پا را حجامت کن، قسمت پشت پا، یا میان کعب وبند پا».[۵۷] 
۱۰٫ کسى از کچلى به حضرت موسى علیه السلام شکایت کرد، فرمود: «پاى راست را فصد کن (رگ بزن) وبه مقدار دو درهم روغن بادام شیرین به روى آب کشک بریز وبخور وماهى وسرکه نخور».[۵۸] 
۱۱٫ در حدیث است که کسى از کچلى به حضرت صادق علیه السلام شکایت کرد، حضرت سفارش کرد که رگ اکحل[۵۹] را بگشاید.[۶۰] 
[۱] . خصال، ج ۱، ص ۲۲۹، ح ۹۹؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۰۸، ح ۱٫
[۲] . طبّ الأئمّه، ص ۵۶٫
[۳] . کافى، ج ۶، ص ۳۷۶، ح ۲٫ در مصدر «خلال» نیز آمده است.
[۴] . خصال، ج ۲، ص ۱۵۰؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۱۴، ح ۱۶٫
[۵] . مکارم الأخلاق، ص ۷۵٫
[۶] . همان، ص ۷۳٫
[۷] . همان.
[۸] . همان، ص ۷۴٫
[۹] . خصال، ج ۲، ص ۱۴۷، ح ۴۷؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۰۸، ح ۲٫
[۱۰] . مکارم الأخلاق، ص ۷۴٫
[۱۱] . همان، ص ۷۳٫
[۱۲] . خصال، ج ۲، ص ۱۴۸، ح ۴۸؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۰۹، ح ۳٫
[۱۳] . خصال، ج ۲، ص ۱۴۸، ح ۴۸؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۰۹، ح ۴ و۵٫
[۱۴] . علل الشرایع، ج ۲، ص ۵۹۸، باب ۳۸۵، ح ۴۴٫
[۱۵] . خصال، ج ۲، ص ۱۴۹، ح ۴۹؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۱۰، ح ۷٫
[۱۶] . خصال، ج ۲، ص ۱۴۹، ح ۵۰؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۱۰، ح ۷٫
[۱۷] . خصال، ج ۲، ص ۱۵۰، ح ۵۰؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۱۴، ح ۱۵٫
[۱۸] . خصال، ج ۲، ص ۱۵۱، ح ۵۱؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۱۱، ح ۱۰٫
[۱۹] . خصال، ج ۲، ص ۱۵۳؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۱۶، ح ۲۳٫
[۲۰] . مکارم الأخلاق، ص ۷۵؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۲۵، ح ۷۳٫
[۲۱] . خصال، ج ۲، ص ۱۴۹، ح ۵۰؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۱۳، ح ۱۴٫
[۲۲] . طبّ الأئمّه، ص ۵۶٫
[۲۳] . مکارم الأخلاق، ص ۷۵٫
[۲۴] . همان.
[۲۵] . کتاب من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۵٫
[۲۶] . مکارم الأخلاق، ص ۷۵٫
[۲۷] . کافى، ج ۸، ص ۱۶۶، ح ۲۲۵٫
[۲۸] . طبّ الأئمّه، ص ۱۳۶٫
[۲۹] . مکارم الأخلاق، ص ۷۵؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۲۶، ح ۷۶ وص ۱۳۱، ح ۹۹٫
[۳۰] . خصال، ج ۲، ص ۱۵۲، ح ۵۲؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۰۹، ح ۶٫
[۳۱] . طبّ الأئمّه، ص ۵۶٫
[۳۲] . معانى الأخبار، ص ۲۴۷؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۱۲، ح ۱۲٫
[۳۳] . مکارم الأخلاق، ص ۷۶٫
[۳۴] . کافى، ج ۸، ص ۱۴۱، ح ۱۶۰٫
[۳۵] . طبّ الأئمّه، ص ۵۸٫
[۳۶] . مکارم الأخلاق، ص ۷۶٫
[۳۷] . همان، ص ۷۳٫
[۳۸] . ترجمه: «به نام خداوند بخشنده مهربان. پناه مى‌برم به خداوند در این حجامتم از چشم زخم واز هر بدىواز بیمارى‌ها وناراحتى‌ها ودردها واز تو عافیت وشفاى از هر دردى را خواهانم». فقه الرّضا، ص ۳۹۴٫
[۳۹] . فقه الرّضا ۷، ص ۳۹۴؛ خصال، ج ۲، ص ۱۵۲، ح ۵۲٫
[۴۰] . ترجمه: «به نام خداوند بخشنده مهربان. در این حجامتم از چشم زخم و هرگونه آثار بد به خداوند کریم پناهمى‌برم». مکارم الأخلاق، ص ۸۲٫
[۴۱] . ترجمه: «اگر از غیب باخبر بودم، سود فراوانى براى خود فراهم مى‌کردم وهیچ بدى (وزیانى) به مننمى‌رسید». سوره اعراف، آیه ۱۸۸٫
[۴۲] . «حجمه» ظرفى است که خون را در آن جمع مى‌کنند.
[۴۳] . ترجمه: «به نام خداوند بخشنده مهربان. در این حجامت از چشم زخم وهرگونه آثار بد به خداوند کریم پناهمى‌برم». مکارم الأخلاق، ص ۷۴٫
[۴۴] . طبّ الأئمّه، ص ۵۹؛ مکارم الأخلاق، ص ۷۴٫
[۴۵] . مکارم الأخلاق، ص ۷۴٫
[۴۶] . طبّ الأئمّه، ص ۵۸٫
[۴۷] . همان، ص ۵۹٫
[۴۸] . مکارم الأخلاق، ص ۷۴٫
[۴۹] . خصال، ج ۲، ص ۴۰۰، ح ۱؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۱۴، ح ۱۸٫
[۵۰] . مکارم الأخلاق، ص ۱۶۵٫
[۵۱] . معانى الأخبار، ص ۲۴۷٫
[۵۲] . طبّ الأئمّه، ص ۵۸٫
[۵۳] . خصال، ج ۲، ص ۱۴۹، ح ۴۹؛ بحارالأنوار، ج ۶۲، ص ۱۲۷، ح ۸۵٫
[۵۴] . طبّ الأئمّه، ص ۵۷٫
[۵۵] . مکارم الأخلاق، ص ۷۶٫
[۵۶] . همان.
[۵۷] . همان، ص ۷۷٫
[۵۸] . همان.
[۵۹] . «اکحل» نام رگى است در ذراع که آن را فصد مى‌کنند. در فارسى رگ چهار اندام را گویند (فرهنگ عمید).
[۶۰] . مکارم الأخلاق، ص ۷۷٫

منبع: کتاب حلیه المتقین علامه مجلسی با بازنگری تحت نظر حضرت آیت الله مکارم شیرازی

 

ادامه مطلب + منبع

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *